सिंहावलोकन २०२५: खगोलशास्रातील भारताची प्रगती
ग्रेनीयर कॅलेंडरवर्ष, २०२५ संपायला आता मोजकेच दिवस शिल्लक राहिले आहेत.त्यामुळे हे दिवस नविन ग्रेनियर वर्ष २०२६ मध्ये काय काय करायचे? याचे नियोजन करण्याचे .हे नियोजन करणे सोइस्कर व्हावे यासाठी मागील वर्षातील स्थांनी स्वतःचे उपग्रह प्रक्षेपण तळ उभारणे, खासगी अंतराळ संशोधन संस्थांनी थ्रीडी रॉकेट उभारणे . इसरोस सर्वात उत्तघटना माहिती असणे आवश्यक.चला तर जाणून घेवूया मागील वर्षी काय झाले.मी हा आढावा क्षेत्रनिहाय घेत आहे.या लेखात जाणून घेवूया भारताची खगोलशास्रातील प्रगती.
२०२५ हे वर्ष भारतासाठी खगोलशास्त्र आणि अंतराळ विज्ञानाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरले. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि देशातील संशोधन संस्थांनी मूलभूत खगोलशास्त्र, अंतराळ निरीक्षण आणि अनुप्रयुक्त तंत्रज्ञान या तिन्ही आघाड्यांवर उल्लेखनीय प्रगती केली. भारताचा एकूण अंतराळ कार्यक्रमाचा वार्षिक खर्च तुलनेने मर्यादित असतानाही (जागतिक मानकांच्या तुलनेत सुमारे ०.१ टक्के GDP पेक्षा कमी), मिळवलेले वैज्ञानिक निष्कर्ष जागतिक स्तरावर लक्षवेधी ठरले.
आदित्य-L1 या भारताच्या पहिल्या सौर वेधशाळा मोहिमेने २०२५ मध्ये सूर्यावर सतत निरीक्षण करत सौर वारे, कोरोना आणि चुंबकीय वादळांबाबत महत्त्वपूर्ण डेटा संकलित केला. या डेटाचा वापर अवकाशातील हवामान (Space Weather) भाकीतासाठी होऊ लागला, ज्याचा थेट परिणाम उपग्रह, दळणवळण आणि वीज-जाळ्यावर
खगोल निरीक्षणाच्या क्षेत्रात भारतातील GMRT (Giant Metrewave Radio Telescope) ने रेडिओ खगोलशास्त्रात जागतिक स्तरावर आपले स्थान मजबूत केले. दूरस्थ आकाशगंगा, न्यूट्रॉन तारे आणि फास्ट रेडिओ बर्स्ट्स (FRBs) यांचा अभ्यास करण्यासाठी GMRT कडून मिळणारा डेटा आंतरराष्ट्रीय संशोधन प्रकल्पांमध्ये वापरण्यात आला. यासोबतच ASTROSAT या बहुवेधशाळा उपग्रहाने एक्स-रे आणि अल्ट्राव्हायोलेट निरीक्षणांद्वारे तार्यांच्या उत्क्रांतीविषयी नवे निष्कर्ष दिले.
खाजगी क्षेत्राच्या सहभागामुळे (IN-SPACe आणि NSIL अंतर्गत) २०२५ मध्ये खगोलशास्त्राशी संबंधित स्टार्टअप्सची संख्या वाढली. लघु उपग्रह, स्पेस डेटा अॅनालिटिक्स आणि AI आधारित आकाशीय निरीक्षण प्रणाली यामध्ये गुंतवणूक वाढली.
एकदरीत सरते २०२५ वर्ष भारतीयांसाठी खगोलशास्राचा विचार करता प्रचंड अभिमानाचे ठरले,हेच म्हणावे लागेल
Comments
Post a Comment