सिंहावलोकन २०२५: भारत आणि भारताचे शेजारील देश

 

ग्रेनीयर कॅलेंडर २०२६ सुरु होण्यास आता अवघे काही दिवस शिल्लक राहिले आहेत त्यामुळे हा कालावधी नव्या वर्षाचे नियोजन करण्याच्या म्हणता येईल . नव्या वर्षाचे नियोजन अचूक  व्हावे यासाठी आपण सरत्या वर्षाच्या आरंभी कोठे होतो ?या सरत्या वर्षात आपली प्रगती कोठे झाली .?कोठे प्रगती झाली नाही  ? हे माहिती असणे आवश्यक आहे .हे सर्व कळण्याच्या उत्तम मार्ग म्हणजे सरत्या वर्षाचे अवलोकन करणे जी गोष्ट व्यक्तीला लागू होते तीच गोष्ट देशाला देखील लागू होते भारताचे जवाबदार नागरिक या नात्याने आपल्या भारताबाबत आपणास या गोष्टी आपणस माहिती असणे आवश्यक आहे जर आपणास या गोष्टी माहिती असल्यास आपण लोकप्रतिनिधींना त्याबाबत दबाव करू शकतो चला तर जाणून घेउया या सरत्या २०२५ वर्षात भारत आणि भारताच्या शेजारील देशाबरोबर संबंध कसे राहिले ? 

२०२५ हे वर्ष भारत आणि त्याच्या शेजारील देशांसाठी आर्थिक, धोरणात्मक आणि तांत्रिक दृष्ट्या महत्त्वाचे ठरले. भारताचे शेजारील देश म्हणजे पाकिस्तान, बांगलादेश, नेपाल, भूतान, श्रीलंका आणि मालदीव. या देशांसोबत भारताचे आर्थिक संबंध, ऊर्जा, वाहतूक, संरक्षण आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण या क्षेत्रांत लक्षणीय वाढ झाली.

आर्थिक क्षेत्रात, भारताने या देशांसोबत व्यापार सुमारे १२०–१३० अब्ज अमेरिकी डॉलरच्या आसपास वाढवला. बांगलादेशसोबत वस्त्रोद्योग व औद्योगिक उत्पादन क्षेत्रातील व्यापार सुमारे १५ अब्ज डॉलरवर पोहोचला, तर श्रीलंकेला ऊर्जा व औषधनिर्मितीमध्ये निर्यात वाढवून ५ अब्ज डॉलरची कामगिरी झाली. भारत-पाकिस्तान संबंध राजकारण आणि सुरक्षा प्रश्नांवर अवलंबून असले तरी, काही विशिष्ट औद्योगिक आणि व्यापारिक व्यवहार टिकून राहिले.

ऊर्जा व पायाभूत सुविधा क्षेत्रातही सहकार्य वाढले. भूतानमधून भारताला जलविद्युत प्रकल्पांतून सुमारे १०,००० मेगावॅट ऊर्जेचा लाभ मिळत असून, या ऊर्जेमुळे पूर्व भारतातील राज्यांची वीज पुरवठा स्थिर राहिला. मालदीवसह जलमार्ग वाहतुकीसंदर्भात दोन्ही देशांनी स्मार्ट पोर्ट व लॉजिस्टिक प्रकल्पांना प्राधान्य दिले.

सुरक्षेच्या दृष्टीने, सीमावर्ती देशांसोबत संयुक्त सराव, सीमा निगराणी तंत्रज्ञान आणि माहिती देवाणघेवाण यावर भर देण्यात आला. २०२५ मध्ये शेजारील देशांसोबत भारताच्या सीमावर्ती तांत्रिक तज्ज्ञ दलांनी सराव व निरीक्षणांमुळे तातडीच्या प्रतिक्रियेला वेग आला.

सांस्कृतिक व मानवी देवाणघेवाण क्षेत्रातही सकारात्मक बदल दिसून आले. पर्यटन, शैक्षणिक सहयोग आणि आरोग्य उपक्रमांमध्ये वाढ झाली. २०२५ पर्यंत भारत-शेजारील देशांतील पर्यटकांच्या संख्येत १५–२० टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली.

एकदरीत सरते २०२५ वर्ष भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचा भारताच्या शेजारील देशांचा विचार करता प्रचंड उलथापथीचे ठरले,हेच म्हणावे लागेल